Κοινοποίηση των διατάξεων του άρθρ. 27 του N.4488/2017 σχετικά με τις προϋποθέσεις καταβολής της σύνταξης σε περιπτώσεις ποινικής καταδίκης του δικαιούχου

Εγκύκλιος ΕΦΚΑ: 18/2.4.2018

Σας ενημερώνουμε ότι με το άρθρο 27 του Ν.4488/2017 (ΦΕΚ 137/Α’/13.9.2017) επανακαθορίζονται κατά τρόπο ενιαίο για το σύνολο των συνταξιούχων του ΕΦΚΑ οι προϋποθέσεις καταβολής της σύνταξης σε περίπτωση ποινικής καταδίκης των δικαιούχων, που εκτίουν ποινή στερητική της ελευθερίας μεγαλύτερη του ενός έτους.
Σχετικές διευκρινίσεις για τα επιμέρους ζητήματα εκτίθενται στο με αριθ. πρωτ. Φ.800000/οικ.44542/1850/29.12.2017 έγγραφο του ΥΠΕΚΑΑ (ΑΔΑ: 6ΓΗΚ465Θ1Ω-67Π), το οποίο κοινοποιούμε. Επιπλέον, κρίνουμε απαραίτητο να επισημάνουμε τα ακόλουθα:

Α. Σχετικά με την έκτιση της στερητικής της ελευθερίας ποινής
Στο εδάφιο α του άρθρου 27 του Ν.4488/2017 ορίζεται: «…η καταβαλλόμενη σύνταξη αναστέλλεται για όσο διάστημα ο συνταξιούχος εκτίει περιοριστική της ελευθερίας ποινή…».
Οι στερητικές της ελευθερίας ποινές προβλέπονται στο άρθρο 51 παρ. 1 του Ποινικού Κώδικα (Π.Δ.283/85, όπως ισχύει) και είναι οι εξής: α) η κράτηση, β) η φυλάκιση, γ) η κάθειρξη, δ) ο περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων και ε) ο περιορισμός σε ψυχιατρικό κατάστημα.
Στην παρ. 9 του άρθρου 82 του Π.Κ. ορίζεται ότι η «περιοριστική της ελευθερίας ποινή που μετατράπηκε σε χρηματική ή πρόστιμο ή σε παροχή κοινωφελούς εργασίας, διατηρεί το χαρακτήρα της περιοριστικής της ελευθερίας ποινής και μετά τη μερική ή ολική απότιση της ποινής στην οποία έχει μετατραπεί». Επομένως, στην περίπτωση που η διάταξη του άρθρου 27 πρέπει να εφαρμοστεί, εάν μία ποινή περιοριστική της ελευθερίας μετατραπεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στις οικείες διατάξεις του Π.Κ., διατηρεί το χαρακτήρα αυτό, με αποτέλεσμα να πρέπει να συνεχιστεί η αναστολή καταβολής της σύνταξης.

Β. Σχετικά με τη μεταβίβαση της ανασταλείσας σύνταξης στους δικαιοδόχους
1. Όσον αφορά την έναρξη των οικονομικών αποτελεσμάτων από την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 27, γενικά ισχύουν τα αναφερόμενα στην παρ. 3 του κοινοποιούμενου εγγράφου του ΥΠΕΚΑΑ. Στην περίπτωση μεταβίβασης σύνταξης που αναστέλλεται με βάση τις εν λόγω διατάξεις, διευκρινίζουμε επιπλέον τα εξής:
Στη σελ. 7 της εγκ. 6/2018 σχετικά με την συνταξιοδότηση λόγω θανάτου των συνταξιούχων του ΕΦΚΑ, αναφέρεται ότι η έναρξη συνταξιοδότησης του επιζώντα και των λοιπών δικαιούχων προσώπων καθορίζεται από την περ. α της παρ. 5 του άρθρου 12 του Ν.4387/2016, όπου ορίζεται ότι η σύνταξη καταβάλλεται από την πρώτη του επομένου του θανάτου μήνα, εφαρμοζομένων παράλληλα, κατά περίπτωση, και των οικείων καταστατικών διατάξεων των φορέων οι οποίοι εντάχθηκαν στον Ε.Φ.Κ.Α.
Επειδή, λοιπόν, κατ’ εφαρμογή του β’ εδαφίου του άρθρου 27 του Ν.4488/2017 γίνεται εξομοίωση της αιτίας της συνταξιοδότησης με την αιτία του θανάτου, η επαλήθευση του ασφαλιστικού κινδύνου («θάνατος») στην περίπτωση αυτή συμπίπτει με την ημερομηνία έναρξης έκτισης της ποινής. Επομένως, θα πρέπει να εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις του άρθρου 12 του Ν.4387/2016, όπως ισχύουν, για θανάτους από 13.5.2016 και μετά, ως προς τους δικαιούχους, την έναρξη, τη διάρκεια και τη λήξη του δικαιώματος συνταξιοδότησης (βλ. σελ. 6-11 της εγκυκλίου 6/2018). Ευνόητο είναι ότι στην προκείμενη περίπτωση ειδικός λόγος λήξης του δικαιώματος είναι και η λήξη της ποινής που εκτίεται, εξαιτίας της οποίας ανεστάλη η καταβολή της σύνταξης.
Ωστόσο, όταν η ημερομηνία έναρξης έκτισης της ποινής για αδίκημα που τελέσθηκε κατά ασφαλιστικού φορέα ανάγεται σε χρόνο πριν από την 13.5.2016 («θάνατος» πριν από τις 13.5.2016), τότε θα πρέπει να εφαρμόζονται κατά περίπτωση οι οικείες προϊσχύουσες διατάξεις συνταξιοδότησης λόγω θανάτου.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ:
α) Έστω ότι συνταξιούχος του τ. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ είχε καταδικαστεί για αδίκημα που δεν στρεφόταν κατά του ασφαλιστικού του φορέα. Η συνταξιοδότησή του όμως είχε ανασταλεί από 1.2.2016 , κατ’ εφαρμογή των διατάξεων που ίσχυαν στο τ.ΙΚΑ-ΕΤΑΜ.
Ο ανωτέρω υπέβαλε αίτηση για την άρση της αναστολής τον 1ο/2018 προκειμένου να του χορηγηθεί η σύνταξή του κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 27 του Ν.4488/2017 όπως ισχύει από 13.9.2017. Σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να επαναχορηγήσουμε την σύνταξη στον ανωτέρω, αναδρομικά από 1.10.2017.
β) Σε άλλη περίπτωση, το αδίκημα στρεφόταν κατά ασφαλιστικού φορέα και η ημερομηνία έναρξης έκτισης της ποινής που επιβλήθηκε στο συνταξιούχο με τη δικαστική απόφαση είναι η 13.12.2016. Η δε επιβληθείσα ποινή ήταν μεγαλύτερη των έξι μηνών ή του ενός έτους – κατά περίπτωση σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις- και η συνταξιοδότησή του είχε ανασταλεί. Η σύζυγος του ανωτέρω καταθέτει αίτηση στις 1.12.2017, δηλαδή μετά την ισχύ της συγκεκριμένης διάταξης προκειμένου να της χορηγηθεί σύνταξη σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις συνταξιοδότησης λόγω θανάτου.
Στην συγκεκριμένη περίπτωση, αφενός θα εφαρμοσθούν οι διατάξεις συνταξιοδότησης λόγω θανάτου του άρθρου 12 του Ν.4387/2016 (έναρξη έκτισης ποινής: 13.12.2016), αφετέρου η σύνταξη θα ξεκινήσει να καταβάλλεται στην δικαιούχο από 1.10.2017 σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 27 του Ν.4488/2017.
γ) Έστω ότι η συνταξιοδότηση έπρεπε να ανασταλεί από την 1.11.2017 (ημερομηνία έκδοσης της δικαστικής απόφασης 20.10.2017), για αδίκημα που τελέσθηκε κατά ασφαλιστικού φορέα σύμφωνα με το άρθρο 27 του Ν.4488/2017. Οι δικαιούχοι του άρθρο 12 του Ν.4387/2016 υποβάλουν την αίτηση στις 1.12.2017, επομένως η σύνταξη θα ξεκινήσει να τους καταβάλλεται στις 1.11.2017 [ημερομηνία που αντιστοιχεί στην 1η ημέρα του μήνα που αρχίζει η αναστολή καταβολής της σύνταξης δεδομένου ότι η δικαστική απόφαση εκδόθηκε στις 20.10.2017.

Γ. Παραγραφή απαιτήσεων κληρονόμων
Σχετικά με τις υποθέσεις που είναι δυνατόν να προκύψουν εξαιτίας της εφαρμογής της εν λόγω διάταξης και αφορούν την αξίωση κληρονόμων συνταξιούχου για τη χορήγηση της σύνταξης που είχε ανασταλεί και πρέπει να επαναχορηγηθεί από 1.10.2017, σας παραπέμπουμε στις διατάξεις της περ. Β του άρθρου 137 του Ν.3655/2008 (ΦΕΚ 58/Α’). Επισημαίνουμε ότι, σύμφωνα με το τελευταίο εδάφιο της παρ. 5 της διάταξης αυτής, για τους συνταξιούχους του τ. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ εξακολουθούν να ισχύουν οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 40 του Α.Ν.1846/51, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 7 του Ν.825/1978.

Δ. Καταργούμενες διατάξεις
Οι καταργούμενες με το τελευταίο εδάφιο του άρθρου 27 διατάξεις είναι οι ακόλουθες:
1) η περ. α της παρ. 7 του άρθρου 29 του Α.Ν.1846/51
2) η περ. α της παρ. 3 και η παρ. 4 του άρθρου 13 του Ν.4491/1966
3) τα εδάφια β & γ της περ. ε του άρθρου 7 της ΥΑ 21545/1927 (ΦΕΚ 174/Β’)
4) το άρθρο 52 του Π.Δ.284/1974 (ΦΕΚ 101/Α’)
5) το άρθρο 14 της ΚΥΑ Β2/54/3/236/76/οικ.695/1977 (ΦΕΚ 329/Β’)
6) το άρθρο 26 και η περ. α και η του άρθρου 27 του Π.Δ.419/1983 (ΦΕΚ 154/Α’)
7) η περ. α της παρ. 3 του άρθρου52 του β.δ. της 29ης Μαΐου/25ης Ιουνίου 1958 (ΦΕΚ 96/Α’)
8) η περ. α της παρ. 1 του άρθρου 22 του Ν.Δ.4114/1960 (ΦΕΚ 164/Α’)
9) η περ. δ της παρ. 1 του άρθρου 32 του Π.Δ.258/2005 (ΦΕΚ 316/Α’)
10) η περ. α του άρθρ. 25α του Π.Δ.913/1978 (ΦΕΚ 220/Α’)

Η ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΗ ΤΟΥ ΑΥΤΟΤΕΛΟΥΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ
Π . ΚΑΤΩΠΟΔΗ

Εφαρμογή του άρθρου 27 του Ν.4488/2017 (ΦΕΚ 137/Α’)

Φ.80000/οικ.44542/1850/29.12.2017 - Υπουργείο Εργασίας Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης

Στο ΦΕΚ 137 τεύχος Α (13.9.2017) έχει δημοσιευθεί ο Ν.4488/2017 «Συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις Δημοσίου και λοιπές ασφαλιστικές διατάξεις, ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων, δικαιώματα ατόμων με αναπηρίες και άλλες διατάξεις», με το άρθρο 27 του οποίου ενιαιοποιούνται οι προϋποθέσεις καταβολής σύνταξης σε περιπτώσεις ποινικής καταδίκης του δικαιούχου και ρυθμίζεται κατά ενιαίο τρόπο για τους ασφαλισμένους του ΕΦΚΑ το ζήτημα της καταβολής της σύνταξης σε περιπτώσεις ποινικής καταδίκης του δικαιούχου, με σκοπό την εξάλειψη της ανόμοιας μεταχείρισης των ασφαλισμένων λόγω της διαφορετικής νομικής αντιμετώπισής του από τους πρώην ασφαλιστικούς φορείς που εντάχθηκαν στον ΕΦΚΑ. Ειδικότερα:

1. Προϋποθέσεις - δικαιούχα πρόσωπα
Με το ανωτέρω άρθρο ορίζεται, ότι στις περιπτώσεις των προσώπων που υπάγονται στην ασφάλιση του Ενιαίου Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης η καταβαλλόμενη σύνταξή τους αναστέλλεται κατά το χρονικό διάστημα που ο συνταξιούχος εκτίει ποινή περιοριστική της ελευθερίας μεγαλύτερη του ενός (1) έτους, εφόσον το αδίκημα για το οποίο καταδικάσθηκε στρέφεται κατά ασφαλιστικού φορέα.
Σύμφωνα με τα ανωτέρω, για την αναστολή καταβολής της σύνταξης σε συνταξιούχο απαιτείται ρητά να συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:
α) επιβολή από τα αρμόδια δικαστήρια στον συνταξιούχο ποινής περιοριστικής της ελευθερίας την οποία εκτίει,
β) διάρκεια της ποινής μεγαλύτερη του ενός (1) έτους και
γ) το αδίκημα, για το οποίο επιβλήθηκε η ποινή αυτή, να στρέφεται κατά ασφαλιστικού φορέα (οι πρώην φορείς κοινωνικής ασφάλισης που εντάχθηκαν στο ΕΦΚΑ με τα άρθρα 51 και 53 του Ν.4387/2016).
Σε κάθε περίπτωση η συνδρομή ή όχι των προϋποθέσεων αυτών διαπιστώνεται από την δικαστική απόφαση που εκδόθηκε επί της συγκεκριμένης κάθε φορά υπόθεσης, σε συνδυασμό με τα στοιχεία του σχετικού φακέλου αυτής, από την οποία προκύπτουν τα κρίσιμα πραγματικά δεδομένα της υπόθεσης (ποινή περιοριστική της ελευθερίας, μεγαλύτερη του έτους, αδίκημα στρεφόμενο κατά του ασφαλιστικού φορέα).
Η διάταξη έχει εφαρμογή, δηλαδή αναστέλλεται η καταβολή της σύνταξης από την πρώτη του επομένου μήνα, από το μήνα έκδοσης της δικαστικής απόφασης σε πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας (πρωτόδικη απόφαση), που επέβαλε την ποινή και η αναστολή αυτή, διαρκεί για όσο χρονικό διάστημα διαρκεί η επιβληθείσα ποινή (στο χρονικό διάστημα της ποινής συμψηφίζεται ο χρόνος προσωρινής κράτησης, εφόσον προβλέπεται ο συμψηφισμός αυτός στην απόφαση). Σημειώνεται, ότι σε περίπτωση άσκησης επόμενου ένδικου μέσου (έφεση), ανάλογα με την απόφαση που θα εκδοθεί, θα επηρεασθεί αντίστοιχα η χρονική διάρκεια αναστολής καταβολής της σύνταξης.
Η διάταξη έχει ισχύ από 13.9.2017 (ημερομηνία δημοσίευσης του Ν.4488/2017) και, επομένως, έχει εφαρμογή σε όσες περιπτώσεις προκύψουν από την ημερομηνία αυτή και εφεξής.
Επίσης, έχει εφαρμογή στις περιπτώσεις που έχουν προκύψει σε προγενέστερο της 13.9.2017 χρονικό διάστημα και αντιμετωπίσθηκαν με διαφορετικό τρόπο (ενδεικτικά αναφέρεται η διάταξη της παρ. 7 του άρθρου 29 του Α.Ν.1846/1951 του πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, με την οποία προβλεπόταν ότι η σύνταξη αναστέλλεται εάν ο συνταξιούχος εκτίει ποινή στερητική της ελευθερίας του μεγαλύτερη των έξι μηνών). Στις περιπτώσεις αυτές, εφόσον η επιβληθείσα ποινή συνεχίζεται, θα πρέπει να επανεξετασθεί εάν συντρέχουν οι ανωτέρω προϋποθέσεις αναστολής της σύνταξης, οπότε ή θα συνεχιστεί η αναστολή ή σε διαφορετική περίπτωση θα πρέπει να επανακαταβληθεί η σύνταξη.
Για την επανεξέταση των περιπτώσεων αυτών από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΕΦΚΑ απαιτείται υποβολή σχετικής αίτησης από τον ενδιαφερόμενο/ους.
Διευκρινίζεται ότι έχει εφαρμογή και στις εξαιρετικές περιπτώσεις που θα υποβληθεί αίτηση συνταξιοδότησης και ενδεχομένως στο χρονικό διάστημα αναμονής της έκδοσης της συνταξιοδοτικής απόφασης συντρέξουν οι ανωτέρω προϋποθέσεις αναστολής καταβολής της σύνταξης. Στις περιπτώσεις αυτές, ως προς τις δικαιούμενες αναδρομικές συντάξεις θα εφαρμοστεί η πρόβλεψη της διάταξης για μεταβίβαση στους δικαιοδόχους, μετά την υποβολή σχετικής αίτησης.

2. Μεταβίβαση της σύνταξης
Με το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 27 ορίζεται, ότι στην περίπτωση αναστολής καταβολής της σύνταξης, η σύνταξη μεταβιβάζεται στους τυχόν δικαιοδόχους της, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις περί της συνταξιοδότησης λόγω θανάτου. Συνεπώς, στις περιπτώσεις που έχει εφαρμογή η διάταξη, αναστέλλεται η καταβαλλόμενη στον συνταξιούχο σύνταξη, για όσο χρόνο διαρκεί η έκτιση της επιβληθείσας (περιοριστικής της ελευθερίας) ποινής και η σύνταξη μεταβιβάζεται στους δικαιοδόχους αυτής, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις για τη συνταξιοδότηση λόγω θανάτου, όπως αυτές εκάστοτε ισχύουν, μετά από αίτηση των ενδιαφερομένων.
Ημερομηνία έναρξης καταβολής της σύνταξης στους δικαιοδόχους είναι η ημερομηνία έναρξης της έκτισης της ποινής.

3. Οικονομικά αποτελέσματα
Όπως ορίζεται στο τρίτο εδάφιο του άρθρου 27 τα οικονομικά αποτελέσματα της παρούσας διάταξης αρχίζουν από την 1η του επόμενου μήνα από τον μήνα δημοσίευσης του Ν.4488/2017 (13.9.2017), δηλ. από την 1.10.2017. Συνεπώς από την ημερομηνία αυτή θα καταβληθεί εκ νέου η σύνταξη που είχε ανασταλεί σε συνταξιούχο με διάταξη του πρώην ασφαλιστικού φορέα του και στην περίπτωση του δεν συντρέχουν οι ανωτέρω προϋποθέσεις της νέας ρύθμισης ή στους δικαιοδόχους, εφόσον από την εφαρμογή αυτής προκύπτει αναστολή καταβολής της σύνταξης στον συνταξιούχο, μετά από υποβολή αίτησης κατά περίπτωση.

4. Καταργούμενες διατάξεις
Είναι γνωστό ότι για το θέμα της αναστολής καταβολής της σύνταξης στις περιπτώσεις επιβολής στον ασφαλισμένο περιοριστικής της ελευθερίας ποινής ίσχυαν στους πρώην ασφαλιστικούς φορείς που εντάχθηκαν στον ΕΦΚΑ διαφορετικές διατάξεις. Ενδεικτικά αναφέρεται το πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, στη νομοθεσία του οποίου προβλεπόταν άμεση αναστολή καταβολής της σύνταξης σε περίπτωση έκτισης στερητικής της ελευθερίας ποινής άνω των έξι (6) μηνών, ανεξάρτητα από το εάν το αδίκημα που επέφερε την καταδικαστική ποινή στρεφόταν κατά του ασφαλιστικού φορέα και ο πρώην ΟΑΕΕ, όπου προβλεπόταν αναστολή καταβολής της σύνταξης σε περίπτωση έκτισης ποινής στερητικής της ελευθερίας άνω του έτους, εφόσον το αδίκημα είχε σχέση με τη συμπεριφορά του έναντι του ασφαλιστικού φορέα.
Σύμφωνα με το τελευταίο εδάφιο του άρθρου 27 στα πλαίσια της θέσπισης ενιαίας ρύθμισης για τους υπαγόμενους στην ασφάλιση του ΕΦΚΑ κάθε αντίθετη διάταξη καταργείται.

Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ,
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΓΓΕΥΗΣ
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ